Todd Haynes: "Tôi là một con người yêu điện ảnh, và tôi chưa muốn dừng yêu nó"

24/08/2017, 12:29

Ngày 23/8 vừa qua, đạo diễn Todd Haynes, người đứng sau những tác phẩm thành công lớn về mặt phê bình như Far from Heaven và Carol, hay mới nhất là Wonderstruck – phim đã được đề cử giải Cành cọ vàng tại Cannes năm nay - đã có buổi phỏng vấn với trang The Talks.

Người phỏng vấn Kaleem Aftab đặt ra nhiều câu hỏi khó liên quan đến những vấn đề sâu xa và nhạy cảm, và những câu trả lời của của Todd Haynes cũng rất chi chuốt. Buổi phỏng vấn đem đến cái nhìn mới cho người hâm mộ về tính cách cũng như suy nghĩ của người đạo diễn từng nhận đề cử Oscar này đối với điện ảnh nói riêng và nghệ thuật nói chung.

Ông Haynes, điều gì đã thôi thúc ông làm phim?

Tôi may mắn thay đã có cơ hội tiếp xúc với phim ảnh, nghệ thuật, văn học, các nền văn hóa, và nghe bảo rằng, ‘Phải, bạn cũng có thể làm được những điều đó.’ Không phải ai cũng được như thế. Ai ai cũng có những chướng ngại và giới hạn của riêng mình trên con đường đi đến mục tiêu đó, nhưng tôi thật sự nghĩ rằng bạn phải cần đến một bà tiên đỡ đầu hoặc một ai, người sẽ sẵn sàng nói với bạn rằng bạn buộc phải cố gắng và phải thử làm điều đó. Tôi lớn lên trong một môi trường theo kiểu thể nghiệm và chưa bao giờ tưởng tượng ra được rằng mình sẽ trở thành một nhà làm phim như ngày hôm nay.

Mục tiêu ban đầu của ông là gì?

Tôi cảm thấy tôi sẽ có quyền tự do sáng tạo khi làm phim thể nghiệm và dạy học; Nhiều người xung quanh tôi cũng làm như vậy. Tôi thấy phim truyện bình thường không thích hợp với tôi, tuy nhiên điều khiến tôi thay đổi quyết định chính là hoàn cảnh cuộc sống cũng như những chướng ngại, khó khăn mà tôi vấp phải.

Như trong phim đầu của ông, Poison, nói về dịch bệnh HIV/AIDS.

Đúng rồi, [dịch bệnh ấy] đã tạo ra một cơn khủng hoảng lớn đến nỗi nó thúc đẩy rất nhiều nghệ sĩ, nhà làm phim và những nhà hoạt động xã hội đứng dậy và lên tiếng và làm gì đó. Mục đích là để cứu lấy mạng sống của chính bạn và khiến nó trở nên quý giá, là nói rằng, ‘Mạng sống của tôi thật sự có giá trị với chính quyền nhà nước.’ Nó đã kích thích một làn sóng văn hóa. Không phải phim ảnh và nghệ thuật lúc nào cũng bắt nguồn từ những thứ như vậy, nhưng đó là tình cảnh xảy ra vào lúc đó. Tôi đã quen biết được nhiều người cũng cảm thấy như vậy, những nhà làm phim, và từ đó hiện tượng này được đặt tên mĩ miều là ‘Điện ảnh đồng tính mới’. Người ta có thể nhìn vào cái tên đó rồi bật cười giễu cợt ở những thời điểm khác nhau, nhưng nó được tạo ra với lý do chính đáng.

Ý ông là do phản ứng ban đầu của chính quyền đối với cái thể loại phim này?

Với Poison, tôi nghĩ là một số người chỉ ghét phim mà thôi, nhưng nó cũng trở thành tâm điểm bàn luận về chuyện cấp vốn cho các dự án nghệ thuật, vì phim đã nhận được trợ cấp tài chính từ Quỹ Quốc gia vì các ngành Nghệ Thuật và đã giành giải ở Liên hoan phim Sundance. Cho nên nó trở thành nội dung chính của những tiêu đề báo chí. Những tiêu đề dạng như: “Phim đồng tính giành giải ở Liên hoan phim Sundance, tài trợ bởi tiền thuế bạn đóng.”

Mọi thứ xảy ra vào thời điểm phần đông nước Mỹ có thái độ tiêu cực đối với đồng tính luyến ái, đúng không?

Đúng, đó là đỉnh điểm của sự hoang mang xoay quanh HIV. Cho nên những đảng viên Cộng hòa và Don Wildmon của Hiệp hội Gia đình Mỹ đã cùng nhau lên tiếng phản đối một loạt những vấn đề liên quan đến nghệ thuật cộng đồng – như NEA Four, hay triễn lãm của Robert Mapplethorpe – và trong hầu hết trường hợp, sự thể hiện đồng tính luôn nằm ở cốt lõi. [Don Wildmon] nói rằng người nộp thuế ở Mỹ không nên trả tiền cho những dự án nghệ thuật vì điều đó có nghĩa là họ đang tài trợ cho những “sản phẫm gây tranh cãi”. Chưa nói đến việc sản phẩm đó lại còn là một phim được công chiếu rộng rãi trên toàn quốc.

Vậy là tác động của nó là rất ghê gớm.

Đúng vậy, và nó khiến nhiều người chú ý đến Poison ngay lập tức, và điều này làm những đại diện truyền thông và nhà phát hành rất vui. Tôi biết đó là một vấn đề nghiêm trọng nên tôi phải luôn xuất hiện trên sóng truyền hình và tranh luận với những đảng viên Cộng Hòa về trợ cấp và các nguồn tài trợ nghệ thuật. Đó là những cuộc thảo luận nên có và tôi cũng hài lòng tham gia chúng, nhưng đó không phải là những cuộc thảo luận về Poison. Bộ phim có rất nhiều thứ để nói về AIDS và người đồng tính và tình trạng bị cách ly như bần cùng xã hội cũng như tác động của việc ấy – đó là lý do chính tại sao tôi làm phim này.

Nhiều phim khác của ông, như Safe, và Far from Heaven cũng có những đề tài tương tự về sự cô độc.

Ừ, tôi nghĩ tôi như bị thu hút bởi những nhân vật đang đối mặt với sự cô độc, những người liên tục vấp phải những chướng ngại cuộc sống, bị loại trừ khỏi xã hội bằng nhiều hình thức. Sự cô độc ấy đến cả với những người khá giả.

Thế còn những phim văn hóa đại chúng như phim tiểu sử Bob Dylan của ông, I’m Not There, hay Velvet Goldmine kể về thời đại glam rock (phong ách âm nhạc nổi tiếng ở Anh thập niên 80; ca sĩ thường mặc quần áo, trang điểm và tóc tai kỳ quặc). Chúng có phải cũng có đề tài giống vậy không?

Đó là những tác phẩm mang đầy vẻ thách thức! Nó là giơ cao ngọn cờ của sự cô độc, là nói rằng, ‘Chúng tôi khác biệt!’ Kể cả Dylan cũng là một người mà ngay khi vừa trở nên nổi tiếng và được yêu thích, ông ta lại nói không và từ chối tầng lớp khán giả hâm mộ ông đã tạo ra và khiến bản thân bị xa lánh, nhưng cũng chính từ đó khả năng sáng tạo của ông mới lại sống dậy. Bạn phải cảm thấy như đang nhìn thế giới từ ngoài vào trong. Tôi cũng phần nào giống vậy, kiểu như bạn phải thật sự một mình thì mới có cảm hứng được.

Ông có cảm thấy vậy khi ở Hollywood không?

À thì, tất nhiên làm phim thì cũng cần phải có một nguồn vốn nhất định, nhất là khi đó không phải là một phim bom tấn. Ví dụ như là phim mới của tôi chẳng hạn, Wonderstruck, nó như một sự kết hợp kỳ lạ giữa phim kinh phí thấp và phim bom tấn mà chỉ Amazon mới có thể cấp vốn cho.

Ông có lo lắng khi làm việc với một tập đoàn công ty ln như vậy không, khi mà phần lớn sự nghiệp ông đã là một nhà làm phim độc lập?

Tôi biết rằng họ chỉ muốn thứ tốt nhất cho Wonderstruck. Họ là một phần của cái thời đại mới này nhưng họ cũng rất tận tình. Có thể thấy rằng họ rất thích nghệ thuật làm phim, và tin tưởng vào thế giới các nhà làm phim độc lập sinh sống – và thực tế mà nói, nhân viên của họ toàn là những người đến từ thế giới ấy, những người chúng tôi đã quen biết từ trước. Cho nên có thể nói Amazon đang được vận hành bởi rất nhiều những con người thông mình và tuyệt vời và rất hiểu biết về điện ảnh. Bạn không thể đoán được tình trạng này sẽ diễn ra tới bao lâu, nhưng hiện tại là như thế.

Chắc hẳn ông cảm thấy rất thích thú khi chứng kiến những hạt giống mình đã gieo trồng tại thế giới phim độc lập nay đã nảy mầm, lớn lên và lan rộng khắp nền điện ảnh Mỹ.

Tôi nghĩ rằng có một số thứ bạn có thể bắt gặp được dù tốt hay xấu, và ai cũng có những định nghĩa riêng về nó. Nếu chúng ta nói về thực tại, bạn sẽ nhận ra rằng đang có rất nhiều nhà làm phim độc lập hiện đang hoạt động trong thế giới của TV và truyền hình trực tuyến. Bản thân tôi cũng từng trải nghiệm qua hình thức làm phim truyền hình trên HBO và tôi hy vọng sau này mình cũng được tiếp tục những dự án tương tự. Tuy nhiên trong một khoảng thời gian dài tôi có cảm giác như nơi duy nhất tôi có thể kể về những câu chuyện bi quan hơn, xoay quanh những nhân vật chính nham hiểm, xấu xa hơn, lại chính là trên truyền hình chứ không phải trên màn ảnh rộng. Nay thì chúng ta có một môi trường rất cạnh tranh và rất nhiều thứ nay đã trở thành hiện thực. Nên tôi nghĩ miễn là sự sáng tạo có cơ hội tồn tại và phát triển, điều đó luôn tốt. Tôi là một con người yêu điện ảnh, và tôi chưa muốn dừng yêu nó.

Đăng Khoa

Theo The Talks