Ridley Scott: Tượng đài của dòng phim Sci-fi

17/05/2017, 05:49

Vị đạo diễn lão làng tiếp tục mở rộng vũ trụ điện ảnh Alien với bộ phim mới nhất Alien: Covenant vừa ra rạp tuần trước. Ông là một trong những đạo diễn tiên phong, đặt nền móng cho dòng phim khoa học viễn tưởng hiện đại.

Ridley Scott là một cái tên đã quá quen thuộc với người yêu  môn nghệ thuật thứ 7. Hơn nửa thế kỷ làm phim, ông đã cống hiến cho khán giả một gia tài điện ảnh đồ sộ, với nhiều bộ phim xuất sắc như Alien, Blade Runner, Thelma & Louise, Gladiator, Black Hawk Down, Prometheus hay The Martian.


Chân dung đạo diễn Ridley Scott

Ông đã 3 lần nhận được đề cử Oscar cho Đạo diễn xuất sắc nhất. Năm 2003, ông được Nữ hoàng Anh trao tước Hiệp sĩ vì những đóng góp cho ngành điện ảnh nước nhà. Năm 2007, ông được ghi danh trong Đại sảnh Danh vọng Sci-fi. Năm 2011, ông nhận được một ngôi sao trên Đại lộ Danh vọng Hollywood.

Ridley Scott là một đạo diễn thích thử sức mình ở nhiều thể loại: tâm lý tội phạm, sử thi, chiến tranh, tiểu sử, tâm lý tình cảm… Ở thể loại nào, ông cũng thu được những thành công nhất định. Tuy nhiên, thứ làm nên tên tuổi của Ridley Scott, thứ khiến những nhà làm phim khác ngả mũ kính phục ông, tôn ông lên làm bậc thầy chính là thể loại khoa học viễn tưởng.

Cùng với Stanley Kubrick, George Lucas, Steven Spielberg và James Cameron, Ridley Scott là người đã góp phần định nghĩa nên dòng phim khoa học viễn tưởng hiện đại.


Những đạo diễn ảnh hưởng lớn đến phim khoa học viễn tưởng hiện đại (từ trái qua): Stanley Kubrick, Steven Spielberg, George Lucas, James Cameron, Ridley Scott

Nếu Steven Spielberg tỏa sáng với nghệ thuật kể chuyện, Stanley Kubrick gây ấn tượng bởi chiều sâu đen tối trong tính cách nhân vật, thì Ridley Scott tạo dấu ấn bằng cách đánh thức mọi giác quan của khán giả. Cũng giống như George Lucas, ông hiểu được tầm quan trọng của sự kích thích thị giác và âm thanh. Nếu các tác phẩm của George Lucas thiên về kỹ xảo đặc biệt, thì những bộ phim của Ridley Scott lại thỏa mãn khán giả bằng quay phim, thiết kế mỹ thuật, ánh sáng, chi tiết…

Ridley Scott sử dụng ánh sáng như một cách để thể hiện chủ đề phim. Ông thường chiếu sáng qua những lớp sương mù hoặc hơi nước để tạo không khí điện ảnh đặc biệt. Trong Blade Runner (1982), ánh sáng từ những tấm áp phích quảng cáo, từ biển hiệu của các quán xá hắt bóng xuống đường phố đen tối và những tòa nhà bỏ hoang. Những cơn mưa không dứt, bóng đêm nhập nhoạng và ánh đèn neon tạo nên một quang cảnh ám ảnh và ma mị cho người xem. Bộ phim thực sự khiến khán giả cảm giác được sự hoang mang, vô định của một thế giới đang chết, đang tan rã với những hình bóng dật dờ xung quanh, không biết là người thật hay người máy.


Những khung hình tuyệt đẹp trong Blade Runner

Âm nhạc được Ridley Scott sử dụng trong phim thường hào hùng và mang chất cổ điển. Ông thường làm việc với Vangelis, Hans Zimmer và gần đây là Marc Streitenfeld. Phần nhạc khiến những bộ phim của Scott thêm cao trào và đậm chất sử thi.

Một trong những kỹ xảo khác Scott thường áp dụng là sử dụng âm thanh để tăng cường sự căng thẳng. Trong Alien (1979), tiếng rít của hơi nước, tiếng beep từ máy tính và âm thanh vận hành của máy móc tạo nên cảm giác bồn chồn, lo lắng hoặc giật thót ở khán giả. Kỹ thuật này được nhiều nhà làm phim thế hệ sau học tập.

Trong các bộ phim của Ridley Scott, nhân vật nữ thường đặc biệt độc lập và mạnh mẽ. Nhân vật Ripley của Alien là một kiểu phụ nữ gần như chưa từng xuất hiện trên phim ảnh trước đó. Cô là một chiến binh, một kẻ sống sót nhờ sự thông minh quả cảm của chính mình.

Cách xây dựng nhân vật Ripley của Ridley Scott rất khác so với các nữ anh hùng trong các bộ phim sau này. Ripley không hào nhoáng, gợi cảm, xinh đẹp như Catwoman hay Black Widow. Cô cũng không sở hữu những khả năng quá siêu việt, những kỹ thuật thượng thừa đến khó tin như kiểu nhân vật trong Kill Bill hay Resident Evil. Cô không dễ thương, không mềm mại hoặc cố gồng lên tỏ vẻ “ngầu” hoặc cá tính.


Ripley – nữ anh hùng biểu tượng của loạt phim Alien

Ripley thường nói thẳng vào vấn đề, không quanh co, màu mè. Cô được xây dựng như một phụ nữ bình thường, có trách nhiệm và biết cần phải làm gì. Cũng có lúc cô nóng tính, cục cằn, mệt mỏi, sợ hãi. Chính những điều này khiến nhân vật Ripley “thật” hơn, “người” hơn.

Nhân vật Ripley trong bộ phim của Ridley Scott cũng khác biệt với Ripley trong phiên bản phim của James Cameron. Trong Alien, Ripley là kẻ duy nhất sống sót nhờ vào năng lực và khát khao sinh tồn của bản thân. Giới tính nữ không đem lại cho cô chút ưu ái hoặc thiên vị nào. Trong phần sau Aliens (1986), cô được xây dựng như hình tượng người mẹ. Sức mạnh của cô được lí giải là vì muốn bảo vệ và chiến đấu cho những gì cô yêu thương. Điều đó không có gì sai. Tuy nhiên, Ripley trong Aliens của James Cameron vẫn nằm trong cách hiểu thông thường của thế giới về phụ nữ.

Ripley của Alien thì khác: đây là sáng tạo đột phá của Ridley Scott, khác hẳn với quy chuẩn phụ nữ thông thường: một người hùng thực sự. Nhân vật nữ mạnh mẽ còn xuất hiện trong những bộ phim thời kì sau của Ridley Scott, đặc biệt là Thelma & Louies (1991) và Prometheus (2012).

Một điều đáng chú ý khác trong cách xây dựng nhân vật của Ridley Scott là nhân vật trong phim của ông rất phức tạp, khó phân biệt thiện – ác, chính – phụ. Trong những bộ phim cùng loại thập niên 1970, 1980, thật dễ để biết Vader, Khan và E.T thuộc phe nào hay biết ai là nhân vật chính. Trong phim của Ridley Scott thì không.

Nửa đầu của Alien, Ripley xuất hiện tương đối mờ nhạt trong khi đội trưởng Dallas táo bạo, quả cảm lại có vẻ là người sẽ làm nên chuyện. Kết quả ngược lại. Dallas bỏ mạng khá sớm trong khi càng về sau nhân vật Ripley càng trở nên mạnh mẽ và lật ngược được tình hình.


Roy Batty khiến khán giả phải suy ngẫm: Anh là phản diện hay anh hùng trong Blade Runner?

Trong Blade Runner, nhân vật chính Deckard có trách nhiệm truy đuổi những robot bỏ trốn. Kết cục, Deckard quan hệ tình ái với một robot và được cứu ít nhất 2 lần bởi những robot anh có nhiệm vụ tiêu diệt. Bản thân Deckard có phải là người máy không vẫn là một câu hỏi đến nay chưa có câu trả lời.

Trong phim, những người máy còn sống động, có cảm xúc và trải nghiệm hơn những kẻ tạo ra mình. Roy Batty, Pris, Leon và Zhora – những robot bỏ trốn – giết chóc nhưng họ bị đẩy trong tình huống giết hoặc bị giết. Cuối phim Roy “kẻ xấu” đánh bại “người tốt” Deckard nhưng rồi lại tha cho anh và có một trong những màn độc thoại hay nhất trong lịch sử điện ảnh về giá trị của sự tồn tại. Vậy ai ở đây mới là người hùng của bộ phim?

Nhân vật trong phim của Ridley Scott thường phức tạp, thay đổi, biến chuyển theo diễn tiến của phim. Phim khiến khán giả bước ra khỏi những quy chuẩn, định kiến thông thường.


Ridley Scott sáng tạo nên một trong những quái vật đáng sợ nhất trên màn ảnh - Xenomorph

Ridley Scott cũng có công lớn khi sáng tạo ra một trong những quái vật đáng sợ nhất vũ trụ: Xenomorph. “Một sinh vật hoàn hảo, sự hoàn hảo về cấu trúc của nó chỉ được sánh ngang bởi sự thù địch của nó”. Kể từ Alien 1979, Xenomorph đã có 4 thập kỷ reo rắc nỗi kinh hoàng trên màn ảnh rộng.

Những bộ phim của Ridley Scott thường có tiết tấu chậm và ít lời thoại. Nhà phê bình phim Sheila Benson của LA Times từng gọi đùa Blade Runner là “Blade Crawler” vì cho rằng phim quá chậm. Alien, Blade Runner, hay Gladiator đều là ví dụ cho phong cách này.

Ở tuổi 80, Ridley Scott vẫn miệt mài làm phim. Alien: Covenant, bộ phim nối tiếp những sự kiện xảy ra ở Prometheus vừa ra rạp tuần trước. Tháng 11 tới, một bộ phim khác ông làm sản xuất là Blade Runner 2049 cũng sẽ ra rạp. Ridley Scot còn rất nhiều kế hoạch cho phần tiền truyện của Alien. Ông chưa nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi và vẫn luôn tìm thấy niềm vui trong công việc. Ridley Scott thực sự là một tấm gương lao động không biết mệt mỏi cho các nhà làm phim trẻ noi theo, học tập.

Anh Trâm