Martin Scorsese chỉ trích ảnh hưởng xấu của Rotten Tomatoes

12/10/2017, 02:39

Người đạo diễn kỳ cựu Martin Scorsese chỉ trích tầm ảnh hưởng xấu của những trang tổng hợp đánh giá phim như Rotten Tomatoes hay Cinemascore. Ông cho rằng “những bộ phim hay do những nhà làm phim chân chính không nên được giải mã, tiêu hóa hay ngay lập tức thấu hiểu.”

Tôi cho rằng chả ai muốn quay lại cái khoảng thời gian mà họ còn đi học và bị chấm điểm bài tập. Tôi có thể sai, nhưng tôi không nghĩ vậy.

Khi tôi tốt nghiệp, tôi đã nghĩ rằng, “Tuyệt vời, không bị chấm điểm nữa rồi!” Đó là trước buổi chiếu thử đầu tiên của tôi. Hỏi bất cứ nhà làm phim nào, họ cũng sẽ nói rằng những buổi chiếu thử là những trải nghiệm cực hình. Đôi khi, chúng có thể gây tác động xấu, chẳng hạn như buổi chiếu thử The Magnificent Ambersons (đạo diễn bởi Orson Welles) đầy tai tiếng của hãng RKO tại Pomona. Viên chức làm việc tại các hãng phim đã dùng phản ứng kém của khán giả từ những buổi chiếu ấy làm cơ sở để tiêu diệt bản dựng đầu tiên của Welles dành cho The Magnificent Ambersons, bộ phim nay được dư luận thừa nhận là một kiệt tác bất đắc dĩ.

Đôi lúc, khi mà mọi người đều hợp tác làm việc suôn sẻ với nhau, những buổi chiếu thử có thể giúp trả lời một số câu hỏi cơ bản. Liệu chi tiết này có nên được làm rõ hơn hay không? Căn thời gian có đúng cho cảnh này hay không? Khán giả không thích đoạn đó ở chỗ nào, và tại sao lại như vậy? Những vấn đề nhỏ và rất cụ thể có thể được trình bày ra.

Và rồi, khi bộ phim được hoàn thành, sẽ xuất hiện những bài đánh giá. Như nhiều đồng nghiệp khác, bản thân tôi cũng đã nhận cả đánh giá tích cực lẫn tiêu cực. Những đánh giá tiêu cực thường không thích thú gì cho mấy, nhưng đó là hiển nhiên rồi. Có điều, tôi phải nói rằng trong quá khứ, khi những nhà phê bình có vấn đề gì đó với phim của tôi, họ thường sẽ phản hồi với một thái độ thận trọng, kèm theo đó là những lý lẽ chính kiến rõ ràng mà họ cho rằng có thể đề cập đến.

Khoảng cỡ 20 năm qua, nhiều thứ đã thay đổi trong thế giới điện ảnh. Những thay đổi ấy hiện hữu ở mọi khía cạnh, từ cách mà các bộ phim được dựng lên đến cách nó ra mắt công chúng và được người xem bàn luận. Nhiều thay đổi này có cả mặt tốt lẫn xấu. Ví dụ như, công nghệ kỹ thuật số đã giúp người trẻ tuổi nay có thể làm phim dễ dàng hơn mà không phải dựa dẫm nhiều vào ai; mặt khác, sự biến mất của máy chiếu phim nhựa 35mm tại các rạp lớn thật sự là một mất mát to lớn.

Còn một thay đổi nữa mà theo tôi nghĩ là chẳng có mặt tốt nào cả. Mọi thứ khởi nguồn vào thập niên 80 khi mà cụm từ “phòng vé” bắt đầu phát triển mạnh và trở thành một nỗi ám ảnh như ngày nay. Khi tôi còn nhỏ, tin tức về doanh thu phòng vé chỉ có mặt trên các báo trong ngành như The Hollywood Reporter. Nay thì tôi sợ là nó đã trở thành… tâm điểm của mọi thứ. Doanh thu phòng vé là đề tài được nhắc đến trong mọi cuộc bàn luận điện ảnh. Những buổi cuối tuần ra mắt phim đã trở thành một cuộc đua tàn khốc về doanh số, và điều đó còn ảnh hưởng lan rộng đến cách các phim ấy được đánh giá. Tôi đang nói về những hãng điều tra thị trường như Cinemascore (thành lập vào cuối những năm 70), và những trang “tổng hợp đánh giá” trực tuyến như Rotten Tomatoes – chúng chả có liên quan gì đến nghệ thuật bình phẩm phim chân chính cả. Chúng chấm điểm cho một bộ phim theo cách mà bạn chấm điểm một con ngựa tại đường đua, hay một nhà hàng trong ấn phẩm Zagat, hay một đồ dùng nội trợ trong Consumer Reports. Chúng liên quan mật thiết đến ngành kinh doanh phim ảnh và chả liên quan gì đến việc dựng phim hay thưởng thức phim một cách đúng nghĩa. Nhà làm phim nay chỉ được xem như người tạo ra sản phẩm còn khán giả là những người dùng không thích mạo hiểm.

Các hãng nghiên cứu thị trường và trang tổng hợp ấy đã góp phần tạo nên một môi trường không mấy thân thiện đối với những nhà làm phim nghiêm túc – thậm chí ngay chính cái tên Rotten Tomatoes (Cà Chua Thối) cũng mang đậm tính phỉ báng. Trong lúc những nhà phê bình phim với kiến thức điện ảnh sâu rộng cùng những cảm xúc chân thành đã mỗi lúc một hiếm, có vẻ như càng có nhiều hơn những cá nhân trong giới chỉ tập trung vào mỗi công việc chỉ trích, xét nét, những người cảm thấy vui khi chứng kiến những tác phẩm và những nhà làm phim thất bại thảm hại. Minh chứng gần nhất là lớp khán giả sôi sục và giận dữ tại những buổi chiếu phim mother! của Darren Aronofsky.

Trước khi xem mother!, tôi cảm thấy cực kỳ bối rối với những chỉ trích nặng nề dành cho phim. Nhiều người muốn định hình cho phim, gói ghém nó lại, cho rằng nó không đúng với sự kỳ vọng và chê trách nó. Và nhiều người khác thì tỏ vẻ hạnh phúc khi thấy nó nhận điểm F từ Cinemascore. Thậm chí vấn đề này còn trở thành một bản tin – rằng mother! đã bị “gán” mức điểm F “tồi tệ” từ Cinemascore, điều mà những phim của các đạo diễn Robert Altman, Jane Campion, William Friedkin và Steven Soderbergh cũng gặp phải.

Sau khi tôi có cơ hội được xem mother!, tôi càng cảm thấy khó chịu hơn với sự phán xét vô độ đang diễn ra, và đó là lý do tôi muốn chia sẻ suy nghĩ của mình. Người người chỉ muốn chực vồ xâu xé mother!, đơn giản là vì đó là một bộ phim không thể được định dạng hay hiểu một cách dễ dàng, hay có thể được miêu tả một cách ngắn gọn. Nó là một phim kinh dị, một tác phẩm hài kịch đen, một ẩn dụ kinh thánh, hay một câu chuyện được thêu dệt nên hòng cảnh báo về những suy đồi đạo đức và hiểm họa môi trường? Nó có thể là tất cả những thứ trên, nhưng nó không gói gọn trong chỉ một thứ.

Liệu giải thích cặn kẽ về mother! có thật sự cần thiết hay không? Thế còn trải nghiệm xem mother! thì sao? Bộ phim ấy quả thực rất đậm xúc cảm, và được dựng quá xuất sắc cũng như chứa đầy những diễn xuất nhiệt tâm – những góc quay chủ quan và từ góc nhìn thứ nhất, luôn luôn di động… thiết kế âm thanh bao vây lấy người xem ở mọi ngõ ngách và dụ dỗ họ càng lúc càng sâu vào cơn ác mộng… cách câu chuyện phim dần mở toang và càng lúc càng trở nên tăm tối. Tính chất kinh dị, hài kịch đen, những yếu tố tôn giáo, câu chuyện hoang đường làm lời cảnh báo – tất cả đều ở đó, nhưng chúng chỉ là những phần khác nhau của cả trải nghiệm hoàn chỉnh, cuốn lẫn theo cả những nhân vật trong phim lẫn người xem. Chỉ có những nhà làm phim chân chính và thành tâm mới có thể làm nên một tác phẩm như vậy, một tác phẩm khiến tôi vẫn còn ngây ngất nhiều tuần sau khi xem.

Những bộ phim hay do những nhà làm phim chân chính không nên được giải mã, tiêu hóa hay ngay lập tức thấu hiểu. Thậm chí không thể nói rằng chúng được làm ra là để được đón nhận ngay tức thì. Chúng được làm ra, đơn giản là bởi vì nhà làm phim muốn làm ra chúng. Đối với những ai am hiểu lịch sử điện ảnh, họ đã quá rõ rằng có một danh sách dài những tựa phim – The Wizard of Oz, It’s a Wonderful Life, Vertigo Point Blank, cùng nhiều tựa khác nữa – bị chê bai khi mới công chiếu và sau đó trở thành những tác phẩm kinh điển. Những thứ như Rotten Tomatoes và Cinemascore sẽ sớm biến mất. Có thể thế chỗ chúng là một thứ gì đó còn kinh khủng hơn nữa.

Hoặc có thể chúng sẽ chỉ đơn giản là tan biến đi trong một động thái mới và tích cực hơn nơi ngành phê bình phim. Trong khi đó, những tác phẩm điện ảnh giàu cảm xúc như mother! sẽ tiếp tục gây thiện cảm trong lòng chúng ta.

Đăng Khoa

Theo bài viết của đạo diễn Martin Scorsese trên The Hollywood Reporter