Bá Vương Biệt Cơ - Bộ phim như vận mệnh của Trương Quốc Vinh

13/09/2017, 04:09

Bá Vương Biệt Cơ là một tích tuồng cổ kinh điển của nghệ thuật Kinh Kịch Trung Hoa, tích kể về lòng thủy chung son sắt của nàng Ngu Cơ dành cho Hạng Vũ, khi Sở Vương Hạng Vũ đã suy kiệt về binh lực, Ngu Cơ đã tự vẫn bên tiệc rượu ưu sầu của Hạng Vũ. Bá Vương Biệt Cơ của đạo diễn Trần Khải Ca, dựa theo tiểu thuyết của Lý Bích Hoa, đã biến tích tuồng kinh điển đó trở thành vở tuồng lớn trong đời của những số phận mà nghiệp diễn đã gắn với họ như một định mệnh, cái số phận mà họ đã chọn để bước trên đó trong suốt phần đời của mình.

Bộ phim gần 3 tiếng của đạo diễn Trần Khải Ca lồng trong hành trình của đất nước Trung Quốc trải dài từ sự hấp hối của chế độ phong kiến nhà Thanh cho đến tận khi, những cuộc cách mạng văn hóa của Mao Trạch Đông được thi hành là số phận của những nhân vật, mà ở đây là hai ngôi sao lớn của nền kinh kịch thời bấy giờ cùng với một cô gái điếm, hành trình của họ là hành trình của niềm tin bị vỡ nát bởi sự phản bội, của số phận bị bóp chết bởi định mệnh, là sự hấp hối của một môn nghệ thuật truyền thống trong nền văn hóa đậm đà bản sắc Trung Quốc.

Câu chuyện bắt đầu vào năm 1924, trong một gánh hát, nơi những đứa trẻ phải trải qua những sự khổ luyện vô cùng hà khắc của người thầy dạy múa hát, ở đố cuộc sống của chúng nằm bên ngoài sự vui đùa của tuổi thơ, chúng phải gồng mình từ sáng đến tối với những bài học vô cùng gian khổ, bắt chúng phải thắng được chính cái ý chí của mình. Nổi bật hơn tất cả Trình Đắc Di (Trương Quốc Vinh) và Đoàn Tiểu Lâu (Trương Phong Nghị) đã trở thành hai tài tử nổi tiếng của nghệ thuật tuồng cổ Bắc Kinh lúc bấy giờ, do quá nhập tâm vào nhân vật, Trình Đắc Dĩ đã tự biến nhân vật sân khấu thành chính mình, và anh luôn luôn nghĩ mình là nàng Ngu Cơ đã phải lòng Đoàn Tiểu Lâu với một tình cảm sâu đậm, lúc đó, Đoàn Tiểu Lâu, một thanh niên nhanh nhẹn, tinh ranh, luôn phân biệt rõ ánh đèn sân khấu và cuộc sống thực, anh đã cưới cô gái lầu xanh Cúc Tiên về làm vợ. Và từ đó, xung đột của Ngu Cơ sân khấu (Trình Đắc Di), nàng Ngu Cơ ngoài đời (Cúc Tiên) và vị tướng quân Hạng Vũ (Đoàn Tiểu Lâu) đã trở thành một bị kịch đi cùng với chính bi kịch của nước Trung Quốc suốt hành trình đi qua chiến tranh với quân Nhật, thời kì Tưởng Giới Thạch, Đảng Cộng Sản lên nắm quyền và điểm kết thúc là cách mạng văn hóa.

Cuộc hành trình đó của ba nhân vật là một cuộc hành trình giữa ảo và thật, giữa sân khấu và cuộc đời, giữa những sự lựa chọn và định mệnh chờ sẵn cho sự lựa chọn đấy. khi Trình Đắc Di do bị cưỡng ép hoặc cũng có thể anh cuối cùng cũng đưa ra một quyết định cho sự lựa chọn của mình hồi bé, là từ bỏ giới tinh nam của mình để hát nên câu hát của Ngu Cơ: " Bản chất ta là nữ, không phải là nam", Đắc Di đã hoàn toàn gắn bản thân mình vào nhân vật Ngu Cơ mà bản thân ý thức của anh đã không còn phân biệt được nữa, chính vì vậy cộng với luôn luôn khắc tâm lời của thầy dậy về một Ngu Cơ phải luôn luôn ở bên Hạng Vũ để được một vở diễn hoàn hảo, Đắc Di đã vô tình gắn chặt mình vào cuộc đời của Đoàn Tiểu Lâu, một con người sống tình nghĩa, nhưng luôn luôn ý thức được cá nhân tính của mình. Không những thế, sự u mê của mình vào vai diễn, vào nhân vật đầy mộng ảo đó của một quá khứ xa xôi còn khiến cho Đắc Di không thể phân biệt được bạn thù, bất kì ai yêu thích kinh kịch yêu thích nàng Ngu Cơ đều được anh diễn xướng hết mình, kể cả quân Nhật, quân Tưởng… 

Tiểu Lâu vốn sẵn tính tình mạnh mẽ, nhanh nhẹn, số phận đã không bắt anh phải lựa chọn như cách Đắc Di phải làm. Chính vì vậy, sự rạch ròi giữa kịch và đời là điều rõ ràng trong mắt Tiểu Lâu, để anh hoàn toàn vô tình không nhận chân được tình cảm của Đắc Di giành cho mình mà lấy nàng gái điếm Cúc Tiên về làm vợ. Mẹ của Đắc Di là gái điểm, nàng Ngu Cơ thật của Tiểu Lâu, người mình yêu thương cũng là gái điểm, sự trớ trêu của số phận đã luôn luôn đầy bi kịch của cuộc sống Đắc Di lên gấp bội, sự trớ trêu đó là sự hợp loan của hai tâm hồn hiểu nhau cùng yêu một người đàn ông, Cúc Tiên biết cách để Đắc Di bỏ qua lòng ghen ghét mà cứu chuộc cho Tiểu Lâu, Cúc Tiên hiểu cảm giác của Đắc Di khi bị chính học trò mình phản bội, và Đắc Di dần cũng hiểu ra người đàn bà phong trần đầy khôn ngoan đó, tất cả mọi hành động chỉ là để muốn bảo vệ tướng quân của lòng mình, người đã cứu cô khỏi đám khách khó ưa ở lầu xanh, Cúc Tiên hy sinh tất cả để bảo vệ tình yêu đó, bảo bọc cuộc sống gia đình đó.

Nhưng tình yêu của hai người đàn bà đó lại dành cho một người đàn ông chỉ biết chiều chuộng chính bản thân mình, một người những tưởng là đầy nghĩa khí, nhưng rốt cuộc ở tận cùng chỉ là một gã "tướng cướp" với sự ích kỉ cứu bản thân mình hơn là chịu hy sinh cho người khác. Hành trình của một vở tuồng với cái kết là cái chết của nàng Ngu Cơ nhằm thể hiện lòng chung thủy của mình đối với Hạng Vũ, còn hành trình của những con người trong bộ phim, trong tấn kịch lớn của cuộc đời là nhận chân được giá trị thực sự của cuộc sống bản thân mình. Giá trị mà người ta mất cả đời, trải qua muôn vàn biến cố để hiểu, để thoát khỏi những cơn mộng mị tràn lan của kiếp người, của cõi cô đơn sầu thẳm của những cá tính không được thông hiểu, hoặc không thể thông hiểu. Cõi đời đầy mơ mộng, những ảo tưởng triền miên kéo những số phận tàn theo kiếp sống. 

Những biến cố lớn xảy ra đối với một đất nước Trung Quốc ban đầu còn chìm đắm trong chế độ phong kiến thối nát, rồi đến những vết rách của ngoại xâm và của những chế độ nối tiếp nhau điều hành đất nước là Quốc Dân Đảng và Đảng Cộng Sản là một tấm phong nền, một sân khấu bi kịch lớn, mà trên đó những màn kịch nối tiếp nhau để tiết lộ dần hết bản chất của mỗi cá nhân, đồng thời để đưa ra những bước lựa chọn cho số mệnh của họ. Bộ phim đã vô cùng khéo léo khi lồng ghép tấm phông bi kịch đó vào những số phận để tạo nên những hình tượng điển hình và cô đọng. Một lão Công Công của triều đình Mãn Thanh bệnh hoạn đầy quyền lực trở thành một gã ăn xin. Một viên đại thần mê mẩn Kinh Kịch, đồng thời cũng mê mẩn Ngu Cơ - Trình Đắc Di đã bị hành hình dưới chế độ Cộng Sản. 

Một viên tướng Nhật say mê Kinh Kịch Trung Quốc, một nhóm quân lính Quốc Dân Đảng tỏ ra thô lỗ và ngu dốt khi nghe Trình Đắc Di trình diễn, một Tiểu Sĩ với sự ích kỉ và hèn hạ đã trở thành một tên Hồng Vệ Binh độc ác dưới thời kì cách mạng văn hóa. Qua mỗi thời kì, 3 nhân vật chính vẫn nằm đó với số phận của họ đã lựa chọn, cái số phận của cá nhân trước cái số phận quá lớn của dân tộc, chỉ cho đến tận cùng của bản năng sống, bản chất thực sự mới được bộc lộ, cái tâm địa phản bội của mỗi cá nhân đề bảo vệ chính mình không còn giữ được nữa, phần đen tối sẽ trở dậy chiếm trọn tâm trí những kẻ yếu đuối.

Bi kịch trên vở tuồng của cuộc đời cũng vì thế mà kết thúc, khi mỗi thân phận đã tự diệt chính bản ngã của mình, tự diệt cái số phận mình đã chọn khi nhận ra được cái mộng ảo hoang tàn của kiếp nhân sinh mà họ đã chìm đắm trong đó. Số phận là do ta tự lựa chọn để đi con đường của mình đến tương lại, nhưng số phận nằm trong sự kiềm tỏa của những mối quan hệ, số phận chỉ là một phần của một bức tranh lớn, mà những phần khác của nét bút đã được họa sĩ tạc xong mà ta, số phân của ta lại phụ phụ thuộc vào đó như một phần không thể tách rời của tổng thể.

Đạo diễn Trần Khải Ca cùng với sự diễn xuất vô cùng xuất sắc của Trương Quốc Vinh, Củng Lợi, Trương Phong Nghị đã xây dựng được một thiên sử thi đầy thuyết phục về một giai đoạn biến cố trong lịch sử Trung Quốc, và xen vào đó lồng bên trong một tích tuồng cổ, là một vở tuồng lớn của kiếp người, mà ở đó, số phận của họ đi cùng với sự lựa chọn và cá tính của mỗi nhân vật. Bộ phim với những hình ảnh tuyệt đẹp về kinh kịch, những bộ trang phục truyền thống, những hình ảnh ẩn dụ và liên tưởng, những câu thoại thông minh và đầy ám chỉ hoàn toàn xứng đáng được nhận Giải Thưởng Lớn tại liên hoan phim Cannes danh tiếng. 

Nguyễn Tuấn