2017 không mấy khởi sắc cho điện ảnh Hoa ngữ

17/12/2017, 01:35

Trong khi Trung Quốc dành nhiều ưu ái cho dòng phim tuyên truyền, Hong Kong ngày càng mất đi thế chủ động, thì điện ảnh nghệ thuật Đài Loan đầy tự tin giành lại thế thượng phong trên sân nhà.

Năm 2017, Trung Quốc khiến Hollywood kinh ngạc với Chiến lang 2 – một phim tuyên truyền có chất lượng trung bình nhưng doanh thu lên đến 849 triệu USD. Hãy cùng nhìn lại những điểm đáng chú ý nhất của điện ảnh Hoa ngữ năm qua tại ba khu vực: đại lục, Hong Kong và Đài Loan.

Trung Quốc: sự lên ngôi của dòng phim tuyên truyền

Sau 4 năm bùng nổ làn sóng phát triển, từ cuối 2016 tới giữa năm 2017, thị trường điện ảnh Trung Quốc bất ngờ có dấu hiệu chững lại. Theo đó, mức tăng trưởng doanh thu điện ảnh của nước này chỉ đạt 3% trong nửa đầu năm, và tăng lên 20% vào thời điểm cuối tháng 10 (theo số liệu của website điện ảnh China Film). Trong khi trước đó, các năm 2013, 2014, 2015 và 2016 lần lượt có mức tăng trưởng là 49%, 36%, 28% và 31%.

Vốn được xem là mùa phim bội thu hằng năm, vậy mà mùa phim hè lần đầu lâm vào cảnh ế ẩm trong năm 2017. Báo mạng của đài truyền hình trung ương Trung Quốc CCTV cho hay, phim võ thuật hài Tuyệt thế cao thủ (The One) sau 28 ngày công chiếu chỉ thu về 100 triệu NDT (hơn 15,1 triệu USD), còn phim tình cảm hài Phụ tử hùng binh (Father and Son) thì khá khẩm hơn một chút khi nhận về 124 triệu NDT (xấp xỉ 18,8 triệu USD) sau 15 ra mắt.

Tình thế ảm đạm này chỉ may mắn kết thúc khi có sự xuất hiện của Chiến lang 2 (Wolf Warriors ) Kiến quân đại nghiệp (The Founding of An Army). Theo báo cáo của chuyên trang doanh thu phòng vé toàn cầu Box Office Mojo, Kiến quân đại nghiệp thu về hơn 60,6 triệu USD, còn Chiến lang 2 thì xuất sắc trở thành phim ăn khách nhất trong lịch sử phòng vé Trung Quốc với ước tính 849 triệu USD doanh thu nội địa. Bộ phim do Ngô Kinh “tự biên tự diễn” này cũng trở thành tác phẩm thứ hai trên toàn cầu sau Star Wars Episode VII: The Force Awakens thu về hơn 800 triệu USD tại một thị  trường đơn lẻ.


Chiến lang 2 là phim thành công nhất trong lịch sử phòng vé Trung Quốc

Có thể thấy, cả hai bộ phim được xem là mang tính đại diện của Trung Quốc trong năm 2017 này đều mang nặng tính chính trị, quân sự, thấm nhuần tư tưởng yêu nước, ca ngợi tinh thần dân tộc và tôn vinh hình tượng anh hùng quân nhân. Các trang báo CCTV, MTime cùng trang web điện ảnh China Film đều thống nhất cho rằng, dòng phim tuyên truyền chính trị này đã trở thành một dòng chảy có tác động mạnh mẽ của điện ảnh xứ Trung trong năm vừa qua.

Ngược dòng thời gian trở lại những năm trước đó, thể loại phim hài vẫn thường chiếm thế thượng phong trên màn bạc Trung Quốc, dù xét về sản lượng hay doanh thu phòng vé. Liên tục trong 5 năm từ 2012 tới 2016, dòng phim hài luôn có đại diện chiếm giữ ngôi vị quán quân phòng vé của năm, cùng nhiều tựa phim khác nằm trong top 10.


Phim hài tiếp tục chiếm lĩnh màn bạc xứ Trung

Riêng năm 2017, tính tới ngày 18/10, trong top 5 doanh thu, có một phim hài tình cảm, hai phim hài hành động, một phim hài tâm lí, song ngôi vị quán quân lại thuộc về Chiến Lang 2 – một sản phẩm hành động mang nặng yếu tố chính trị.

Mặc dù rất thành công tại thị trường nội địa, song phim Trung Quốc đa phần thất thu khi xuất ngoại. Phim hài có câu chuyện nhàn nhạt, motif cũ. Phim thần thoại sở hữu kịch bản yếu, kĩ xảo thiếu thẩm mĩ. Còn phim chính trị thì sa đà nâng tầm Trung Quốc mà hạ bệ các quốc gia, vùng lãnh thổ khác. Chưa cần đi đâu xa, chỉ vượt biển sang tới Hong Kong thôi, phim Trung Quốc đã đối diện thảm cảnh bị ghẻ lạnh.


Kiến quốc đại nghiệp – một sản phẩm trong dòng chảy phim tuyên truyền chính trị của Trung Quốc

Năm 2017, Trung Quốc siết chặt hơn nữa công tác phát hành phim ngoại nhập, từ 39 phim lúc trước giảm xuống chỉ còn 34 phim một năm. Dẫu vậy, nước này vẫn được ghi nhận là thị trường điện ảnh quan trọng thứ hai thế giới, với thế mạnh đông dân. Trung Quốc hiện sở hữu 10 - 14 ngàn rạp chiếu phim, hơn 50 ngàn phòng chiếu – chiếm xấp xỉ 1/4 tổng số phòng chiếu toàn cầu.

Trên trường điện ảnh quốc tế năm qua, tên tuổi của Trung Quốc không được nhắc tới quá nhiều, ngoại trừ phim nghệ thuật Gia niên hoa (Angels Wear White) của nữ đạo diễn Văn Yến gây tiếng vang tại LHP Venice, cùng những tranh cãi trái chiều quanh việc Phạm Băng Băng tham gia Ban Giám Khảo của LHP Cannes.

Hong Kong: hoà nhập hay là đồng hoá?

Nói tới điện ảnh Hong Kong năm 2017, cụm từ được nhắc đến nhiều nhất hẳn nhiên là “20 năm sau ngày trao trả”. Thời cuộc thay đổi, phim Hong Kong cũng khó lòng bảo toàn bản sắc.

Dưới sự nhúng tay thô bạo của các nhà đầu tư, nhà sản xuất đại lục, cùng với các chính sách ngặt nghèo trong khâu kiểm duyệt và phát hành, điện ảnh Hong Kong ngày nay có lẽ nên gọi chính xác là điện ảnh hợp tác Hong Kong – Trung Quốc. Bởi lẽ, các bộ phim “Trung Quốc hoá” hiện chiếm thị phần chủ yếu trên màn bạc Hong Kong. Đối diện với thị trường Trung Quốc, điện ảnh Hong Kong, nói dễ nghe là hoà mình, mà nói khó nghe thì là bị đồng hoá.

Cái thời kì hoàng kim một năm sản xuất 300-400 phim đã xa lắc xa lơ. Hong Kong của năm 2017 chỉ cho ra mắt 29 phim, trong đó có tới 13 phim được rót vốn từ đại lục. Ngoài ra có 31 phim đang trên trường quay hoặc trong giai đoạn hậu kì.

Không thể phủ nhận, nguồn vốn Trung Quốc duy trì sự sống cho điện ảnh Hong Kong, dù chỉ ở trạng thái thoi thóp, đồng thời mang đến cơ hội làm phim cho các đạo diễn xứ Cảng. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với nhiều xáo trộn, biến tấu trong việc sản xuất phim.

Sóng dữ (Shock Wave) – đạo diễn Khưu Lễ Đào, Phi vụ cuối cùng (The Adventurers) – đạo diễn Phùng Đức Luân đều sử dụng tiếng Trung Quốc phổ thông cho thoại phim và nhạc phim, thay vì ngôn ngữ Quảng Đông quen thuộc. Ngoài ra, Phi vụ cuối cùng còn phát hành tại Hong Kong muộn hơn 13 ngày so với các rạp chiếu Trung Quốc.


Phi vụ cuối cùng của Lưu Đức Hoa và Thư Kỳ sử dụng tiếng Trung phổ thông cho thoại phim và nhạc phim


Shock Wave sử dụng diễn viên Trung Quốc cho các tuyến vai quan trọng trong phim, ví dụ như nam diễn viên Khương Võ trong vai trùm khủng bố

Tây du kí: Mối tình ngoại truyện 2 (Journey to the West: The Demons Strike Back) sử dụng toàn bộ diễn viên Trung Quốc cho các vai diễn trong phim. Trùm Hương Cảng (Chasing Dragon) do Lưu Đức Hoa và Chân Tử Đan đóng chính thì thuận lợi qua cửa kiểm duyệt nhờ việc khắc hoạ hình ảnh Hong Kong méo mó dưới chế độ thực dân, trước ngày trao trả về Trung Quốc.


Tây du kí: Mối tình ngoại truyện 2 sử dụng hoàn toàn diễn viên Trung Quốc


Chasing Dragon là trường hợp hiếm hoi của phim xã hội đen Hong Kong dễ dàng qua cửa kiểm duyệt ở Trung Quốc

Dẫu vậy, vẫn luôn có một bộ phim nhà làm phim nhen nhóm ý định gìn giữ bản sắc phim Hong Kong thuần tuý. Chẳng hạn như hai dự án Shock Wave Chasing Dragon đều do Lưu Đức Hoa đóng chính kiêm sản xuất, cách dàn dựng đậm tính bạo lực gợi nhắc nhiều tác phẩm kinh điển giai đoạn thập niên 90. Hay như giải thưởng Kim Tượng trong năm qua tiếp tục tôn vinh một tác phẩm mang tiếng nói phản đối Trung Quốc – Thụ đại chiêu phong (Trivisa).

Đài Loan: trở lại thống lĩnh giải thưởng Kim Mã

So với các năm trước, mảng phim thương mại của Đài Loan có phần im hơi lặng tiếng trong năm qua. Dòng phim thanh xuân học đường vốn được yêu thích của quốc gia này cũng không mang tới tác phẩm nào tạo hiệu ứng tiếng vang như Cô gái năm ấy chúng tôi cùng theo đuổi (You Are the Apple of My Eye) hay Thời đại thiếu nữ của tôi (Our Times).

Bù lại, lĩnh vực phim nghệ thuật của nước này đã có bước trở mình đầy ấn tượng. Năm ngoái, điện ảnh Đài Loan bị xem là “thất thủ” trước láng giềng Trung Quốc tại đêm trao giải Kim Mã, với tỉ lệ giải thưởng là 4:11. Trong đó năm hạng mục chính bao gồm Phim xuất sắc nhất, Nam chính xuất sắc nhất, Nữ chính xuất sắc nhất, Nam phụ xuất sắc nhất, Nữ phụ xuất sắc nhất đều thuộc về điện ảnh xứ Trung.

Qua tới năm 2017 này, các nhà làm phim Đài Loan đã mạnh mẽ giành lại thế thượng phong trên sân chơi điện ảnh của chính mình khi sở hữu tới 13 trên tổng số 21 hạng mục giải thưởng. Đặc biệt tác phẩm Huyết Quan Âm (The Bold, The Corrupt And The Beautiful) nhuốm màu sắc kì bí và châm biếm đã xuất sắc đem về giải thưởng Phim xuất sắc nhất, Nữ chính xuất sắc nhất (nữ nghệ sĩ gạo cội Huệ Anh Hồng) và Nữ phụ xuất sắc nhất (ngôi sao 14 tuổi Văn Kỳ).


Huyết Quan Âm – tác phẩm ấn tượng nhất của điện ảnh Đài Loan năm 2017

Nhìn nhận một cách tổng thể, 2017 không phải một năm khởi sắc của nền điện ảnh Hoa ngữ. Mặc dù khu vực này luôn là thị trường điện ảnh lớn thứ hai thế giới, có vai trò quan trọng trong doanh thu phòng vé toàn cầu, song phương diện sản xuất phim tại đây vẫn còn tồn tại rất nhiều nhiều hạn chế.

Phong Kiều